iNetDoc

کامل ترین منبع دانلود مقاله و تحقیق

درمانگری، کاربردی دیگر برای شعر

نوع : word - قیمت :5000

بخشی از مقاله : 

چکیده

شعر از جمله هنرهای هفت­گانه است و منتقدان همواره به جایگاه زیباشناسانۀ آن توجه نشان داده­اند. انسان در عصر کنونی نه تنها از هنر بهرۀ بصری و لذّت روحی می­طلبد که انتظار رویکردهای علمی نیز از آن دارد. در حوزۀ شعر، درمانگری بزرگترین دستاورد علمی ادبیات در عصر جدید است. شعردرمانی (Poetry therapy) به عنوان درمانی نوپا برای بیماران افسرده در آمریکا آغاز شد و به نتایج مفیدی دست پیدا کرد. در این پژوهش به شیوه­ای متفاوت به شعردرمانی پرداخته شده است. جامعۀ آماری 30 نفر از بزرگسالانی است که در 8 جلسۀ درمانی شرکت کردند. انتخاب اشعار با توجه به مضامین و چالش­های بحث­برانگیز صورت گرفت. با انجام پیش­آزمون و پس­آزمون تست افسردگی بک مشخص شد که: 1- زنان و مردان افسرده نسبت به شعر، رفتار اثربخشی از خود نشان می­دهند. 2- اشعاری که مضامین چالش­برانگیز دارند قدرت تنش­زدایی از افراد افسرده دارند. 3- مردان نسبت به زنان واکنش بهتری به درمانِ با شعر نشان می­دهند. 4- شعر در افزایش میزان خوش­بینی زنان و مردان تأثیرگذار است. به نظر می­رسد پژوهش بیشتر دربارۀ مضامین شعر فارسی که از قابلیت درمانگری برخوردارند و معرفی این گونۀ درمانیِ مطرح در جهان به نهادینه ساختن آن در مراکز درمانی – بهداشتی کشور کمک خواهد کرد.

 

 

1- مقدمه

بشر از هزاران سال پیش در مراسم آیینی خود از سرودهایی بهر می­برد که روان او را آرامش می­بخشید و سرشت خوش­ذوق او را ارضا می­کرد. ایرانیان هم از جادوی کلمات در جشن­های مذهبی، لالایی­ها، کتاب­ها و هنگام شادی­ها و غم­ها استفاده می­کردند. گرچه جایگاه شعر در میان هنرهای هفتگانه، باعث شده که تصور شود بزرگترین کاربرد شعر، خطّ هنری آن است؛ در عصر حاضر با وجود گذشت زمان به تکرار دیگرگونه­ای از همان کاربردهای ابتدایی رسیده­ایم. هنوز لالایی­ها جایگاه ویژه­ای در پرورش کودکان دارند و محققان زبان­شناس دربارۀ اهمیت این نوعِ شعر پژوهش می­کنند. گاهی برای زدودن اضطراب­های درونی تفألی به دیوان حافظ می­زنیم تا با غزلی آرامش یابیم یا در جشن­های نوروز و یلدا به خوانش دیوان بزرگان شعر و ادب می­پردازیم و یا حتی در پرورش فرزندانمان مفاهیم آموزشی را در قالب شعر به آنها
می­آموزیم. اما بزرگ­ترین و دیگرگونه­ترین کاربرد شعر در عصر حاضر، استفاده از آن در درمان رفتارهای روانی است. البته شرط بهره­گیری از شعر در درمان بیماران، آشنایی درمانگر با هنر شعر، مضامین، پیشینۀ ادبیات منظوم و خوانش صحیح و تأثیرگذار آن است. لرنر از محققان بنام شعردرمانی، معتقد است که هنر داستان­سرایی در میان درمانگران شعر باید پرورش پیدا کند (Lerner, 1997: 87). پیشینۀ شعردرمانی (Poetry therapy) به سال 1751 م باز می­گردد. بنجامین فرانکلین (Benjamin Franklin) در آمریکا بیماران خود را با روش­هایی چون خواندن شعر، سرودخوانی و سرودن شعر درمان می­کرد. نتایج  مثبت این تحقیق باعث شد که الی گریفر (Eli Greifer)، جک جی لی دی (Jack.J.Leedy)، آرتور لرنر (Arthur Lerner) و دیگران تلاش­هایی برای معرفی این شیوۀ درمان انجام دهند و سرانجام در سال 1997 م انجمن ملی شعردرمانی در آمریکا تأسیس شد. پس از آن نیز پژوهش­های زیادی در این زمینه صورت گرفت و اثر مثبت شعر بر آشفتگی­های روانی تأیید شد از جمله Edgar, Haley, Levit (1969)، Ross (1977)، پنبیکر (1988)، گلدن (1994)، بولتون و همکاران (1998)، Tamura (2001) و کمبل (2007) و تنگر و همکاران (2009) و تعدادی دیگر که به تأثیر شعردرمانی بر افزایش عزت نفس، خوداکتشافی و خوداظهاری و کاهش میزان سرکوب هیجان و اضطراب پرداختند. در آمریکا با شعردرمانی به بیماران سرطانی و افرادی که در وضعیت نزدیک به مرگ قرار دارند کمک می­کنند تا به آرامش دست پیدا کنند و در روند درمان خود وضعیت مطلوبی را تجربه کنند.1 شعردرمانی تنها در زمینه پزشکی سودمند نیست، این شیوه همچنین در زمینه خدمات اجتماعی اثرگذار است.2 در زمینۀ پژوهش­های شعردرمانی، یک تحقیق نشان می­دهد از 203 مقاله پژوهشی حدفاصل سال­های 1969 تا 2010، 154 مقاله (9/75%) در آمریکا، 19 مقاله (4/9%) در آلمان، 13 مقاله (4/6%) در انگلستان، 4 مقاله (2%) در استرالیا، 3 مقاله (5/1%) در ژاپن و سایر کشورها اعم از برزیل، ونزوئلا، کانادا، سوییس و ایتالیا (9/4%) دربارۀ موضوع شعردرمانی در کشور خود پژوهش کرده­اند (Heims, 2011: 6). در پژوهش دیگر دکتر مازا با معرفی یک مدل چندبعدی در شعردرمانی نشان داد، شعر نسبت به کتاب­درمانی، نمایش­درمانی، هنردرمانی و رقص­درمانی قدرت اثرگذاری بهتری دارد و می­تواند در کنار روایت­درمانی و مجله­درمانی بسیار اثرگذار باشد (Mazza & H, 2013: 55). در کشور ما، با وجود پیشینۀ غنی ادبیات منظوم، شعر هیچ­گاه کاربرد درمانی نداشته است و حتی این موضوع در کشور ما مسبوق به سابقۀ پژوهش نیست. تنها در سال 1389 یوخابه محمدیان و دیگران به بررسی اثر شعردرمانی گروهی بر کاهش نشانه­های افسردگی در دانشجویان پرداختند. جامعۀ آماری در این پژوهش 29 دانشجوی دختر خوابگاهی است و درمانگر طی 7 جلسه، اشعاری از شاعران معاصر را به صورت گروهی برای آنان خوانده و ثابت کرده است که پس از این دورۀ شعرخوانی، نشانه­های افسردگی در دانشجویان کمتر شده است. به نظر می­رسد با افزایش رو به رشد اختلالات روانی و بخصوص افسردگی و هزینه­های گزافی که دولت­ها برای تأمین داروهای ضد افسردگی می­پردازند، پژوهش بیشتر دربارۀ شعردرمانی بسیار راهگشا باشد. به همین دلیل این پژوهش با هدف بررسی تأثیر شعر و گونه­های مختلف آن بر زنان و مردان بزرگسال که دچار افسردگی متوسط و بالا بودند انجام شده است. تفاوت عمدۀ این پژوهش با تحقیق یوخابه محمدیان و دیگران در این است که در پژوهش آنان شرکت­کنندگان الزاماً به نوشتن شعر، تحلیل آن و ویرایش اشعار به عنوان تکلیف می­پرداختند. در حالی که در پژوهش حاضر هدف خوانش شعر و شنیدن آن و دریافت عاطفۀ شعری بوده است. تفاوت دیگر این پژوهش انتخاب جامعۀ آماری متشکل از زنان و مردان و بررسی تفاوت­های نتایج به دست آمده است. ویژگی دیگر این پژوهش، انتخاب اشعار کلاسیک است، در 6 جلسه از 8 جلسۀ برگزار شده اشعار انتخابی از ادبیات منظوم کلاسیک و در دو جلسۀ دیگر از ادبیات منظوم معاصر بوده است. علاوه بر این در انتخاب مضامینِ اشعار، توجه به چالش­برانگیز بودن شعر، شرط انتخاب پژوهشگران بوده است. پرسش اصلی تحقیق این است: چگونه شعر می­تواند کاربرد درمانگری داشته باشد؟ پرسش­های فرعی شامل: 1- آیا زنان و مردان افسرده نسبت به شعر، رفتار اثربخشی از خود نشان می­دهند؟ 2- آیا مضامین چالش­برانگیز در شعر برای افراد افسرده قدرت تنش­زدایی دارند؟ 3- کدام دسته از زنان یا مردان نسبت به شعردرمانی واکنش بهتری نشان می­دهند؟ 4- آیا شعر در افزایش خوش­بینی زنان و مردان مؤثر است؟ براساس این پرسش­ها فرضیه­های زیر مورد بررسی قرار خواهند گرفت: 1- به نظر می­رسد زنان و مردان افسرده نسبت به شعر رفتار اثربخشی از خود نشان می­دهند. 2- به نظر می­رسد مضامین چالش­برانگیز در شعر قدرت تنش­زدایی از افراد افسرده دارند. 3- به نظر می­رسد زنان نسبت به مردان واکنش بهتری به درمان با شعر نشان دهند. 4- به نظر می­رسد شعر در افزایش خوش­بینی زنان و مردان مؤثر است.

 

1-1- روش تحقیق

پژوهش حاضر، از نوع آزمایشی میدانی با طرح پیش­آزمون – پس­آزمون با گروه گواه است. جامعۀ آماری 30 نفر از مردان و زنان بزرگسال 30-50 سال است که دارای مدرک تحصیلی دیپلم به بالا بوده­اند. این افراد از گروه 80 نفری با پاسخ به آزمون افسردگی بک انتخاب شدند و به دو گروه آزمایش و کنترل تقسیم شدند. گروه کنترل هیچ مداخله­ای دریافت نکرد. گروه آزمایش شامل 15 زن و 15 مرد با درجۀ افسردگی متوسط و بالا بودند که به دو گروه زنان و مردان تقسیم شدند. که هر گروه جداگانه در 8 جلسۀ آموزشی با روش مداخله مورد پژوهش قرار گرفتند. 8 جلسۀ آموزشی، طی یک ماه به صورت هر هفته 2 جلسۀ 90 دقیقه­ای برگزار شد. برگزاری جلسات با انتخاب 8 شعر در قالب­های مختلف، از شاعران عمدتاً ادبیات کلاسیک بود و شامل مضامینی چون آفرینش، گذر عمر، ناپایداری جهان، غنیمت دم، خیانت و بی­وفایی و خودبینی بودند. در هر جلسه یک شعر توسط پژوهشگران با توجه به مضمونی چالش­برانگیز انتخاب و در جلسات توسط پژوهشگران و ا عضا خوانده می­شد و پس از چند بار خوانش با پرسش­های پژوهشگران اعضا به چالشی دربارۀ مضمون شعر کشیده می­شدند. پس از پایان بحث و تبادل­نظر، زیباترین و اثرگذارترین بیت یا ابیات توسط شرکت­کنندگان انتخاب و بازخوانی می­شد. پس از پایان 8 جلسه، گروه آزمایش و کنترل دوباره تحت آزمون تست افسردگی بک قرار گرفتند.

ابزار پژوهش چنان که ذکر گردید، آزمون تست افسردگی بک (ویرایش دوم) بوده است. پرسشنامه شامل 21 سؤال است. که دارای پاسخ­های 4 گزینه­ای است و به گزینه­ها نمره­ای بین 0-3 تعلق می­گیرد. حداکثر نمره آزمون 63 می­باشد. طبقه­های آن به این قرار است: 13-0 افسردگی جزئی، 19-14 افسردگی خفیف، 28-20 افسردگی متوسط، 63-29 افسردگی شدید.

در این پژوهش، پیش­آزمون­های افسردگی و خوش­بینی به عنوان متغیرهای کمکی و پس­آزمون­های آن­ها به عنوان متغیرهای وابسته تلقی می­شوند.

روش­های آماری مورد استفاده در این پژوهش عبارتند از: الف) روش­های آمار توصیفی (میانگین، حداقل و حداکثر نمره­ها) ب) روش­های محاسبه­ای پایایی و روایی آزمون­ها (آلفای کرونباخ) می­باشد ج) روش آمار استنباطی و) داده­ها به وسیلۀ نرم­افزار spss-20 مورد تحلیل قرار گرفت و سطح معنی­داری برای آزمون فرضیه­ها 05/0 در نظر گرفته شد.

1-2- ملاحظات اخلاقی

1- از شرکت­کنندگان رضایت­نامه کتبی آگاهانه اخذ شد.

2- به شرکت­کنندگان اطمینان داده شد که اطلاعات به دست آمده از آنها کاملاً محرمانه بوده و جز پژوهشگران کسی به آنها دسترسی نخواهد داشت.

3- مشارکت در پژوهش کاملاً اختیاری است و در هر مرحله از پژوهش می­توانند از ادامۀ شرکت انصراف دهند.

 



نوع فایل : word
اندازه فایل : 21
قیمت : 5000
خرید