iNetDoc

کامل ترین منبع دانلود مقاله و تحقیق

جریان های فکری در جهان عرب : بسترها و دستاوردها

نوع : word - قیمت :7000

بخشی از مقاله :

جریان های فکری در جهان عرب : بسترها و دستاوردها

                                                              

                                                                            

چکیده

 

جهان عرب در طول یک قرن ، تلاش نمود که ارتباط نزدیک و پیوسته با گذشته خود ایجاد نماید و امروزه نیز سعی خود را بکار گرفته تا مسیر ورود به مرحله مدرن سازی را هموار سازد . "بیداری جهان عرب "، تعبیری که روشنفکران وابسته به ان در تعریف روند "مدرن سازی" بکار گرفته اند ، در حقیقت زاییده خود اگاهی ناگهانی و خود به خود نبوده است ، بلکه در نتیجه چالشی بود که غرب و در ابتدای قرن 19 میلادی بر اکثر سطوح اجتماعی ، سیاسی ، اقتصادی و روانی ان دوره جوامع عربی ، تحمیل کرده بود . بیداری عربی و فراورده های ان در حوزه زایش جریان ها و نحله های فکری ، در حقیقت ،  نتیجه طی نمودن نسبتی از روند نوسازی و در سایه اوضاع مشخص شکل گرفت و مراحل متعددی را طی نمود .

بستر سازی نهضت بیداری عربی، باعث ظهور جریان های فکری متعددی در جهان عرب گردید که دستاوردها و نتایج حاصل از ان ، بعدها منشاء تغییرات اساسی و ساختاری در جهان عرب شد.

 

 

کلید واژگان :

 

نهضت بیداری عربی ، مدرن سازی جوامع عرب ، جریان ها و نحله های فکری ، بستر عصر زایش جریان ها

 

 

 

 

Abstract

 

"Arab Awakening", an interpretation that its organic intellectuals in the definition of "modernization" are used, in fact, born of sudden self-awareness and not on their own, but the result was a challenge to the West and at the beginning of the 19th century Most of the social, political, economic and psychological communities of Arabic, was imposed. Awakening Arabic and products in the calving areas and schools of thought, in fact, result in the ratio of the modernization process and in light of the situation became clear and was several steps.

Arabic context Awakening movement, the emergence of numerous intellectual currents in the Arab world that the achievements and results of the later origin of structural changes in the Arab world.

 

Keywords :

 

Arabic Awakening movement, modernization of Arab societies, movements and schools of thought, bed stream calving age

 

 

مقدمه :

 

شناخت نحله های فکری جهان عرب از آن رو مهم است که سیر این اندیشه ها و مراحل تکوین و تکامل آنها،علاوه بر نشان دادن دغدغه های عصر خود ، در ساختار روشنفکری آن روزگار نیز کاملا مشهود است.جریان های فکری جهان عرب در رویارو شدن با غرب واکنش های متعدد، و گاه منفعلانه ای را از خود بروز دادند. به سخنی ،جریان های بنیادی اندیشه غرب ، در بدو ورود به جهان عرب، خود باعث نوزایی منفعلانه و واکنش امیزی شده ،که ساختار اصلی اندیشه ورزی روشنفکران و اندیشمندان برجسته آن دوره را شکل داده است.

دراین نوشتار وبه صورت مختصربه واکنش ها و پاسخ های متفاوت جریان های فکری جهان عرب همچون،نوگراهای نخستین،اصلاح گرایان دینی،علم گرایان سکولار ،پوزیتیویست های منطقی و چپ گراها دربرخورد با آموزه های غرب اشاره شده است.

قابل ذکر است، که در تهیه و نگارش این مقاله از روش های مطالعه میدانی و کتابخانه ای و تحلیل داده ها، استعانت گرفته شده است .

 

دیدار نخستین با غرب :بنای دولت مدرن

 

پیدایش اندیشه های مدرن درمیان روشنفکران عرب بیشترمتاثرازفلسفه روشنگری فرانسه است.رفاعه رافع الطهطاوی به عنوان پیشگام اندیشه مدرن عرب، متاثر از حوزه اندیشگی بود،که منتسکیو و روسو سر سلسله جنبان آن بودند.این شیخ الازهردریافت که مشکله جهان عرب بیش از آنکه فکری باشد ،سیاسی است و ناشی از فساد در حکومت است .

طهطاوی میان اصول مدرنیسم اروپایی وابسته به نظام سیاسی،واصول برگرفته از میراث عربی -اسلامی پیوندی برقرار ساخته وسپس نتیجه می گیرد که نظام حاکم باید به قانون گردن نهد وبر این باور بود که این امر ،کاربردی کردن مدرن، پایبندی حاکم به احکام شریعت است.1

طهطاوی تاکید بسیاری برحفظحقوق مدنی و آزادی های سیاسی داشت ومعتقد بود ،تا زمانی که مصریان قانون اساسی راکه پاسدار حقوق مدنی و ازادی آنها باشد را فاقد باشند،دولت مدرن نیزدراین کشورشکل نخواهد گرفت .نمونه و الگوی دولت ،درباور وی،دولت تحقق یافته انقلاب فرانسه است .

دست کم دو گروه یا دو جریان فکری در جهان عرب که ،یا در راستای کنش طهطاوی ،و یا در واکنش به اندیشه هایش ظهور کردند. جریان اول منادی محدود ساختن قدرت پادشاه به وسیله قانون بودند که از آنان تحت عنوان لیبرال های عرب یاد کردند وجریان دوم، سلطنت طلبانی بودند که خواهان رها ساختن پادشاه از هر گونه محدودیتی،حتی قانون اساسی بودند.2

در کنار سلطنت طلبانی که در مخالفت با جریان مدرنیزاسیون ونهادینه کردن دولت ها شعار سر دادند،گروه دیگری نیز بودند که چندان سر سازگاری با لیبرالیست ها را نداشتند.این گروه اصلاح طلبان مسلمان نام داشتند وخواهان تجدید حیات شریعت اسلامی بودند.

 

اصلاح  گرایی دینی؛آغاز پرسشگری

در مفهوم تجدید حیات اسلام ،برخی طرد و رد باورهای غرب گرایانه و استعمار وبه نوعی طرد هر فراورده غربی را سر داده بودند وبرخی دیگر اصلاحات دینی و برداشتها وتفسیرهای نورا تجدید حیات خوانده اند.

دیگرانی نیز هستند که تجدید حیات و به سخنی شکل گیری اصلاح طلبی را در پی تلاش برای یافتن پاسخ پرسشی که در ذهن مسلمانان و بویژه عرب ها شکل گرفته بود، میدانند ودر این اعتقاد،باورآن است که روشنگران عرب،درپایان قرن19م و اوایل قرن20م درپی یافتن پاسخ پرسش،علل وعوامل عقب ماندگی خودنبودند،بلکه شناخت راز پیشرفت شگفت انگیزغرب ،از مهمترین پرسش های انها بود.

دراواخرقرن19م،ناتوانی دنیای اسلام برای مقاومت موثردر برابر گسترش غرب منجر به پیدایش جنبش های اصلاح طلبی شد که خواهان بازگرداندن اسلام به صورت خالص وبازگشت عظمت اولیه آن بودند،اندیشه اساسی در این دوره ، آن بود، که اسلام باید با تاکید بر هویت، اعتقادات وشیوه های عمل خاص خود در برابر چالش غرب واکنش نشان دهد3.

از جمله اندیشمندانی که در دایره تجدد گرایی مطرح،و توانستند بر ایندگان پس از خویش تاثیرگذاری برجسته داشته باشند،سید جمال الدین اسدآبادی و محمد عبده بودند. که یک جریان فکری را در امت اسلامی به ویژه در مصر سازمان دادند.محور تلاش انها مبارزه با استعمار بر مبنای وحدت اسلامی بود4.

سیدجمال در برخورد با واقعیت در سه سطح،بیانگر سه دسته پاسخی است که به غرب داده شده است.. فراخوانی به دفاع قهر آمیز در برابر غرب ،تلاش مشتاقانه برای یادگیری اسرارغرب،ودرونی کردن شیوه تفکر سکولار غربی،او درک نمود که آنچه مورد نیاز است ،اتخاذ رهیافتی انتقادی،هم نسبت به میراث ملی و هم نسبت به نقش و مشارکت خارجیان میباشد تا بتوان یک شیوه تفکر رادیکال ،متناسب با چهارچوب ملی،را بسط و توسعه داد5.

 اندیشه های سید جمال آن اندازه از ابهام را در درون خود داشتند که بعدها سرسلسله جنبان دو جریان به ظاهر متفاوت شوند.یکی از این جریان ها ،نوگرایی  دینی است که بعد از سید جمال تا اندازه ای ناکام ماند تا جای خود را به جریان دیگری ، برخاسته از اندیشه های سید جمال بدهد که مبتنی بر بازگشت به اسلام اصیل و ناب بدهد. جریانی که شروع آن با رشید رضا بود و آغازگاه های اسلام سیاسی را می توان در آن یافت.

به موازات جریان اصلاح گرایی دینی که سیدجمال وعبده پایه گذارآن بوده، وبر این باورند که تغییرواقعیت،تنهاازراه تغییرفهم ازدین میسراست،جریان نیرومند دیگری درجهان عرب،در حال تکثیروزایش بود. جریان علم گرای سکولارکه برخلاف  جریان اصلاح گرای دینی  تغییرواقعیت را تنها از راه تغییر فهم از طبیعت وجامعه مکن می دانست.



نوع فایل : word
اندازه فایل : 13
قیمت : 7000
خرید